Temel Bilgiler

Tavuk Yetiştiriciliğinde Altlığın Kullanılmasının Önemi

1 - GİRİŞ

Diğer hayvancılık dallarında olduğu gibi tavuk yetiştiriciliginde de verimlilik, en uygun teknik bilgilere dayali teknolojinin kullanılmasına baglidir. Nitekim teknolojiden yararlanan ve verimli üretim yapan ülkeler et, yumurta ve civciv pazarina hâkim durumdadir.


Broyler yetiştiriciliğinin tamami ve damızlık yetiştiriciliğinin çogu altlıklı kümeslerde yürütülmektedir. Özellikle, broyler üretiminin dünyada yoğun ve yaygın şekilde yürütülen üretim dalı olduğu göz önüne alındığında altliğın önemi daha iyi anlasilmaktadir.

2 - ALTLIK

Yer tavukçulugunda kondüksiyon yolu ile isi kaybinin önlenmesi ve tavuklara dogal davranislari olan esinme imkâninin saglanabilmesi amaciyla zemine esnek, suyu emme özelligi olan bir madde serilir ki buna altlik denir. Kümeslerde altlik kullanilmasinin temel nedeni tabanda isi izolasyonunun saglanmasidir. Genellikle bir dönem boyunca kullanilan altlik, kümes daha sonraki döneme hazirlanirken degistirilir.


3 – IYI BIR ALTLIKTA BULUNMASI GEREKEN ÖZELLIKLER

Iyi bir altlik kuru, temiz olmali ve kokusu hayvani rahatsiz etmemelidir. Yumusak ve sikisabilir nitelikte, yani esnek olmalidir. Altlik malzemesini olusturan parçalarin orta irilikte olmasina dikkat edilmelidir. Çok küçük parçali altliklar özellikle kümes içi hareketler sonucu toz haline gelerek solunum yolu hastaliklarina yol açabilir. Nitekim sivri, sert ve keskin kenarli parçalar bir taraftan hayvanlarin tabanlarinda yaralara sebep olurken, diger taraftan esinme sirasinda dökülen yemle birlikte yenerek yemek borusunda tahrisler yapabilir. Altliklarin herhangi bir kimyasal madde ve ilaçla bulasmis olmamasi, bit ve benzeri canlilar içermemesi de önemlidir. Ayrica altlik iyi bir yalitkan olmali yani isi geçirgenligi az, su emme özelligi yüksek olmalidir. Bu özellik çabuk kuruyabilme özelligi ile beraber bulunmalidir. Aksi halde altlik yalitim yetenegini çabuk kaybeder. Altlik malzemesi seçiminde, yetistirme dönemi sonunda kümesten bosaltildiginda altligin gübre olarak kullanilabilecek nitelikte olmasina da dikkat edilmelidir. Bu malzemelerin arasinda ucuz ve temini kolay olan tercih edilmelidir.


4 - YAYGIN OLARAK KULLANILAN ALTLIK MALZEMELERI

Tavukçulukta yaygin olarak kullanilan ve en iyi altlik kaba odun (planya) talasidir. Kaba odun talasi yalitim özelligi iyi olan bir malzemedir.


Bunun yaninda dogranmis samanin odun talasi ile karistirilarak kullanilmasi tavsiye edilmektedir ancak tahil üretimi yapan bazi yetistiricilerin çesitli kimyasal maddeleri kullanabilecekleri düsüncesi, tavukçulukta altlik olarak saman kullanimini olumsuz etkilemektedir.

Altlik olarak kullanilan bir baska madde de hizar talasidir. Ancak asiri toz olusturmasi, civcivler tarafindan yenme ihtimali ve sindirim bozukluguna sebep olabileceginden altlik malzemesi olarak kullanimi uygun görülmemektedir. Turba yosunu su emme yetenegi yüksek olan bir malzeme oldugundan bir zamanlar genis kullanim alani bulmasina ragmen pahali ve koyu renkli olmasi ve kolayca toz haline gelmesi gibi olumsuz yönleri nedeniyle kullanimi uzun sürmemistir.


5 - ALTLIK KULLANIMI
5.1 Altligin Kümese Yerlestirilmesi

Altlikli yetistirme sisteminde her dönem sonunda genellikle eski altlik disari atilir, kümes iyice yikanir, dezenfekte edilir ve temiz altlik serilerek yeni bir yetistirme dönemi için kümes hazirlanir. Kümese serilecek altligin kalinligi mevsim, altlik malzemesinin kalitesi ve kümes tipine göre degisir. Planya talasi gibi iyi bir yalitim ve nem tutma özelligine sahip malzemelerin yaz mevsiminde 5 cm, kis mevsiminde 8-10 cm kalinliginda serilmesi önerilmektedir. Yaz mevsiminde isi yalitimina daha az ihtiyaç olmasi ve kümeslerin daha iyi havalandirma imkâni bulunmasindan dolayi, kis mevsimine göre daha ince altlik kullanilir. Broyler kümesinde 1m²’lik alana 5 cm kalinlikta altlik dösenmesi için ortalama 5 ± 1 kg malzemeye ihtiyaç vardir. Damizlik kümeslerinde yetistirme faaliyeti uzun oldugu için kullanilacak malzeme miktari daha fazladir. Art arda kullanildigi durumlarda, altlik kalinligi 10 cm’nin altinda olmamasi tavsiye edilmektedir. Altlik kalinliginin yansira malzemenin parça iriligi de dikkate alinir. En uygun parça büyüklügü 0,6 cm olarak önerilmektedir.


5.2 Altlik Nem
5.2.1 Altlik Neminin Önemi

Normal bir altlik % 20 - 30 oraninda neme sahiptir. Nemin asagi düsmesi halinde civcivlerde dehidrasyon görülür. Artmasi halinde kümes içindeki havanin nemi artar ve altligin yalitim özelligi bozulur. Ayrica altlik nem orani; tüylenme hizi, büyüme, yemden yararlanma, koksidiyoz kontrolü ve kümes içindeki amonyak (NH4) düzeyini etkiler.

5.2.2 Altlik Nemini Etkileyen Faktörler

Altlik nemi; havanin isi ve nemi, kümes zemininin durumu, hayvanlarin yasi, agirligi ve sayisi, yem ve su tüketimi, havalandirma, suluk ve yemlik gibi faktörlerden etkilenir.

5.2.2.1 Havanin Sicakligi ve Nemi
Kümes içindeki sicakligin yükselmesi altligin kurumasina yol açar. Çünkü isinan hava altligin nemini çekerek yukariya dogru yükselir. Kümes içindeki sicaklik 10°C nin altina düstügünde bakteriyel faaliyetler azalarak küf ve mantar üremesi artar.

Kümes zemini genelde beton veya sikistirilmis topraktan yapilmaktadir. Taban suyu seviyesi yüksek olan arazilere yapilan kümeslerde, taban iyi direnaj edilmemis ve yagmur suyu için gerekli direnaj yapilmamis ise altligin islanmasi söz konusudur.

5.2.2.2 Sürüde Yas, Agirlik ve Kapasite

Kümeslerdeki altliklar diski ve suluklardan dökülen su ile islanir. Bir tavugun diskisinda % 70 - 80 su bulunur. Genç tavuklarin altliklarinda nem orani % 20 - 50, erginlerde ise % 10 - 30 arasindadir. Birim alana düsen tavuk sayisi arttikça altligin islanma derecesi de artar. Tavuklar yedigi yemin % 25' i kadar daha fazla diski yaparlar. Damizliklar ve agir irklarda yem tüketimi fazla oldugundan diski miktari fazladir ve dolayisiyla altliklari daha çok islatirlar.

5.2.2.3 Su ve Yem Tüketimi

Tavuklar tükettikleri yemin 2 - 3 kati kadar su tüketirler. Ayrica çevre sicakligi yem tüketimini önemli derecede etkiler. Çevre sicakligi fazla oldugunda yem tüketimi azalir, vücut su tüketimini artirarak, isi üretimini azaltmaya çalisir. Yemin pelet seklinde olmasi, yemde suda eriyen mineraller ile tuz ve protein miktarinin fazla olmasi, müshil etkili maddelerin bulunmasi veya ishal ile seyreden hastaliklar su tüketimini ve diski ile atilan su miktarini artirarak, altligin fazla islanmasina sebep olur.

5.2.2.4 Havalandirma

Havalandirma yetersiz oldugunda altlik islanir ve kümeste amonyak miktari artar. Ayrica koksidiyoz hastaligina uygun ortam olusur. Gereginden fazla havalandirma altligi kurutur, kuru altlik tavuklarin hareketleri ile ortamdaki toz miktarini artirir. Bu da tavuklarda solunum yolu enfeksiyonlarina sebep olur. Kümeste normal bir havalandirma ile fazla nem disari atilir ve tavuklar için gerekli oksijen de temin edilebilir.

5.2.2.5 Suluk ve Yemlik Etkisi

Kümeslerde tavuk sayisina göre yemlik ve suluk bulundurulur ve her tarafa esit olarak yerlestirilir. Altligin en çok islandigi yer suluklarin çevresidir. Yemlikler etrafindaki altlik fazla çignenme sonucu sertlesir. Yemlik sayisinin yetersiz, yüksekliginin fazla olmasi ve içindeki yem düzeyinin gerekli seviyede olmamasi yemin dökülmesine ve altliga karisarak küflenmesine sebep olmaktadir. Suluklarin randimanli çalismasi için gerekli hususlara dikkat edilmelidir. Sulugun yüksekligi hayvanin gelismesine paralel olarak ayarlanir, içindeki su seviyesi de devamli olarak sulugun 1/3' nü geçmeyecek sekilde tutulur.

5.2.3Islanmis Altligin Olumsuzluklari

5.2.3.1 Amonyak Olusumu

Tavuk gübresi ile atilan ürik asit; sicaklik, nem, havalandirma, altligin nem miktari, atilan diski miktari, mevsim, altlik pH'si ve altliktaki mikrofloraya bagli olarak amonyaga dönüsmektedir. Altliktaki pH 7'nin altina düstügünde amonyak olusumu azalir ve 8' in üzerine çiktiginda artar. Civcivler amonyaga karsi hassastir. Kümes havasinda koku ile hissedilmeyen 5 ppm’lik amonyak miktari solunum sistemini tahris ederek hastaliklara zemin hazirlar. Kümes içinde uzun zaman kalindiginda 20 ppm’lik amonyak koku ile hissedilebilir. Amonyak miktarinin 25 ppm düzeyine çikmasi ise canli agirlik artisini olumsuz etkiler. Hava kesesi yangisina ve bazi viral enfeksiyonlara sebep olabilir. Kümes havasindaki amonyak miktari 50 -100 ppm arasinda iken insan gözüne yakici etki yapar ve yasartir. Tavuklarda keratokonjuktivitis ve körlüge yol açabilir. Amonyagin olumsuz etkileri; yem tüketiminde azalma, canli agirlikta düsüs, solunum yolu enfeksiyonlari, karkas kalitesinin düsmesi, gözde konjuktivitis, körlük ve kümes havasindaki enfeksiyon etkenlerinin artmasi seklinde özetlenebilir.

5.2.3.2 Koksidiyoz

Altliktaki nem oraninin normal seviyede (%20-%30) tutulmasinin en önemli amaci, koksidiyoz hastaligini kontrol altina almaktir. Koksidiyoz’a karsi asi ile bagisiklik olusmadigi için bu hastalik etkili ilaçlarla kontrol altinda tutulmaya çalisilir. Yer tavukçulugunda civcivlerin büyüme döneminde düsük düzeyde enfeksiyon olusturarak koksidiyoz’a karsi bagisiklik olusturulabilir. Bu amaçla büyüme döneminde (6.haftada) yeme katilan koksidiyostatlar yemden tedrici olarak çikarilir. Bu uygulamaya 6. haftadan sonra baslanilir ve 10 ila 12 haftalik bir süre devam eder. Böylece yeterli bagisikligin olusmasi saglanir. Bagisikligin olusmasi, altlik nem oranina bagli olarak koksidiyoz oositlerinin sporlasma hizi ile ilgilidir. Altlik çok kuru ise sporlasma yavaslar. Buna bagli olarak da bagisiklik olusumu yavaslar. Altlik fazla nemli ise sporlasma çok hizlanir ve yemdeki koksidiyostat hastaligin olusumunu önleyemeyebilir. Eger kümes havasinda nem orani düsük ve altlik çabuk kuruyor ise oositlerin sporlasmasini saglamak için altliga biraz su serpilerek islatilir. Ancak bu isi çok dikkatli yapmak gerekir. Çünkü altlik gereginden fazla islatilirsa içindeki çok sayida sporlasmamis oosit hizli bir sekilde sporlasabilir ve yemdeki koksidiyostat miktari düsük oldugu için siddetli bir koksidiyoz ortaya çikabilir. Bu amaçla her gün havanin kuru oldugu saatlerde altlik bir miktar islatilarak nem oraninin yükseltilmesi uygun olur. Buna ragmen ortaya çikabilecek koksidiyoz tedavisi için hazirlikli olmak gerekir.